Przejdź do treści
RPG Po Szkole — strona głównaZapisz dziecko

Rozwój dziecka · Relacjerozwija powód 7 z listy 15 powodów

Czy gry fabularne pomagają dzieciom znaleźć przyjaciół?

Krzysztof Baranowski · aktualizacja: · 6 min czytania · 11 źródeł

Na czym to polega na sesji

Rzeka wzbiera, a do rana woda dojdzie do wioski. Jedna postać biegnie ostrzec mieszkańców, druga umacnia tamę, trzecia szuka zaginionego dziecka młynarza, a czwarta próbuje przekonać skłóconych sąsiadów, żeby pomogli. Każdy rzut ma znaczenie, czasu jest mało, a plan co chwilę się sypie.

Takie sceny są sercem dobrej przygody. Inne przykłady wyzwań, które Mistrz Gry może postawić przed drużyną:

  • zamieć w górach, kończące się zapasy i ranny towarzysz, którego trzeba donieść do schronienia,
  • ucieczka z zamku, gdy każdy ma tylko jeden element planu, a brama zaraz się zamknie,
  • starcie z przeciwnikiem znacznie silniejszym od każdej z postaci, możliwe do wygrania tylko dzięki wspólnej strategii,
  • chwila, w której ktoś oddaje swój najcenniejszy przedmiot, żeby uratować przyjaciela z drużyny.

Tydzień później te same osoby wracają do tej samej historii. Pamiętają, kto utrzymał tamę, kto pomylił drogę i kto w ostatniej chwili wyrzucił dwadzieścia na kości. Powstają wspólne żarty i wspomnienia, które rozumie tylko ta grupa.

Trudność jest tu częścią opowieści i dobieramy ją do wieku drużyny. Przed pierwszą przygodą dzieci ustalają, czego nie chcą spotkać w historii, a podczas gry każdy może powiedzieć „Stop!”, żeby Mistrz Gry zmienił wątek.

Analiza: trudne chwile i częste spotkania

Dwie rzeczy szczególnie sprzyjają zbliżeniu ludzi. Pierwsza to wspólny, wymagający cel. Druga to zwykła powtarzalność kontaktu. Drużyna gry fabularnej ma obie.

Wspólny problem może zbliżać

W 1954 roku Muzafer Sherif i współpracownicy prowadzili na obozie w Oklahomie słynny eksperyment z chłopcami w wieku około 11–12 lat. Najpierw powstały dwie grupy, które zaczęły ze sobą rywalizować i wrogo się do siebie odnosić. Samo przebywanie razem, na przykład przy posiłkach czy filmie, nie poprawiło sytuacji. Zmiana przyszła, gdy badacze postawili chłopców przed zadaniami, których żadna grupa nie mogła wykonać sama: trzeba było znaleźć awarię wody i wspólnie wyciągnąć zepsutą ciężarówkę. W jednej grupie odsetek kolegów wybieranych spośród dawnych rywali wzrósł z około 6% do około 36%, a w drugiej z około 7,5% do ponad 20%1.

To badanie ma poważne ograniczenia. Gina Perry, która analizowała archiwa projektu, pokazała wątpliwości dotyczące sposobu jego prowadzenia i roli samych badaczy2. Warto więc traktować je jako ważną historię, a nie gotowy przepis.

Podobny kierunek pokazują nowsze prace. W badaniach Brocka Bastiana i współpracowników studenci, którzy razem wykonywali nieprzyjemne zadania, na przykład wkładali rękę do bardzo zimnej wody, czuli silniejszą więź z grupą i chętniej współpracowali niż osoby wykonujące podobne zadania bez bólu3. Późniejsza próba sprawdzenia tego efektu wskazuje, że sprawa jest bardziej złożona4. Z kolei zespół Harveya Whitehouse’a opisał silne poczucie jedności u osób, które dzieliły bardzo trudne przeżycia, między innymi u weteranów5.

Gra fabularna przenosi trudność do fikcji. Nikt nie marznie ani nie jest w niebezpieczeństwie, a przeżywane napięcie może być prawdziwe. Badanie zespołu Robina Dunbara sugeruje, że silne emocje wywołane opowieścią mogą wzmacniać poczucie więzi z grupą: widzowie poruszającego filmu czuli ją mocniej niż widzowie spokojnego dokumentu6. Czy tak samo działa wspólna walka ze smokiem przy stole, trzeba jeszcze sprawdzić.

Częste spotkania robią swoje

Pod koniec lat 40. Leon Festinger, Stanley Schachter i Kurt Back badali mieszkańców osiedla dla studentów MIT. Przyjaźnie częściej powstawały między osobami mieszkającymi blisko siebie i spotykającymi się przy okazji codziennych spraw, na przykład na schodach czy przy poczcie7. Znaczenie miała odległość na planie budynku i to, czyje ścieżki zwyczajnie się krzyżowały.

Sam widok drugiej osoby też może mieć znaczenie. Richard Moreland i Scott Beach poprosili kobiety współpracujące z badaczami, żeby przychodziły na wykład różną liczbę razy i nie rozmawiały ze studentami. Te, które pojawiały się częściej, były później oceniane jako bardziej sympatyczne8. Psychologowie nazywają to efektem czystej ekspozycji: to, co znajome, często wydaje się nam milsze.

Przyjaźń potrzebuje też czasu. Jeffrey Hall zapytał 355 dorosłych, którzy niedawno się przeprowadzili, oraz 112 studentów pierwszego roku o nowe znajomości. Z jego szacunków wynika, że przejście od znajomego do swobodnego kolegi zajmowało około 50 godzin, do przyjaciela około 90, a do bliskiego przyjaciela ponad 200. Bardziej liczyły się wspólne wygłupy, rozmowy i gry niż czas spędzony na pracy9.

Te liczby dotyczą dorosłych i studentów, ale dają ciekawą skalę. Przy dwugodzinnej sesji raz w tygodniu 50 godzin to 25 spotkań, 90 godzin to 45 spotkań, a 200 godzin to mniej więcej dwa lata wspólnego grania, bez liczenia rozmów poza stołem. Kampania, która trwa długo, daje przyjaźni właśnie taki czas.

Z mojego doświadczenia

Mam też argument całkiem osobisty. Zdecydowana większość moich wieloletnich przyjaciół, tych obecnych i tych z dawnych lat, to osoby związane z RPG. To oczywiście nie jest badanie. Jestem jedną osobą, gram od ponad 20 lat i naturalnie otaczam się ludźmi o podobnej pasji. Ta obserwacja jest jednak jednym z powodów, dla których temat tak mnie ciekawi.

Historia

Psychologowie od dawna pytają, co przyjaźń w dzieciństwie znaczy dla dalszego życia. Jedno z często przywoływanych badań opublikowali w 1998 roku Catherine Bagwell, Andrew Newcomb i William Bukowski. Porównali młodych dorosłych, którzy 12 lat wcześniej, w piątej klasie, mieli stałego, odwzajemnionego najlepszego przyjaciela, z osobami, które wtedy go nie miały10.

Co mówią badania

  • Przyjaźń w dzieciństwie. W badaniu Bagwell i współpracowników wzięło udział 30 osób z taką przyjaźnią i 30 bez niej. Osoby, które miały przyjaciela, jako dorośli miały wyższe ogólne poczucie własnej wartości. To badanie małe i pokazuje związek, a nie dowód, że sama przyjaźń była przyczyną10.
  • Wspólne cele. Eksperyment Sherifa dotyczył dzieci i pokazał zbliżenie po wspólnych zadaniach, ale budzi dziś istotne zastrzeżenia12.
  • Częsty kontakt. Badania Festingera, Morelanda i Halla dotyczą dorosłych lub studentów789.
  • Dzieci i gra. W projekcie foundry10 i Game to Grow obserwowano grupy dzieci w wieku 10–14 lat grające online. Autorzy opisują grę jako okazję do ćwiczenia umiejętności społecznych i emocjonalnych11. To raport z obserwacji, bez grupy porównawczej.
  • Ograniczenia. Nie znaleźliśmy badań, które przez dłuższy czas sprawdzałyby, czy dzieci w drużynach RPG częściej zawierają trwałe przyjaźnie niż dzieci z innych stałych grup, na przykład sportowych czy teatralnych.

Konsekwencje

Dla dziecka drużyna może być miejscem, w którym spotyka rówieśników wokół wspólnej zabawy i razem z nimi przechodzi przez trudne chwile w opowieści. Dla rodzica ważna jest regularność: te same osoby, ten sam dzień, ciąg dalszy historii. Dla szkoły to zajęcia, na których uczniowie z różnych klas mogą poznać się w innej roli niż w ławce.

Przyjaźni nie da się zaplanować. Jedne dzieci zbliżą się szybko, inne po prostu będą się dobrze razem bawić przy stole, i to też jest wartościowe. Mistrz Gry może stworzyć dobre warunki. Resztę dzieci robią same, swoim tempem.

Co można zaobserwować

Bez obietnic, po kilku tygodniach warto zwrócić uwagę, czy dziecko:

  • wspomina innych graczy po imieniu albo imieniem ich postaci,
  • opowiada wspólne żarty z sesji,
  • z przejęciem mówi o tym, jak drużyna wyszła z opresji,
  • cieszy się na spotkanie z drużyną,
  • pisze lub rozmawia z kimś z drużyny poza grą,
  • martwi się, gdy kogoś brakuje na sesji.

Tematy do dalszych badań

Warto byłoby śledzić drużyny dzieci przez rok lub dłużej i sprawdzać, jak zmieniają się relacje przy stole i poza nim. Ciekawe pytania dotyczą też tego, czy trudne wyzwania w fikcji zbliżają bardziej niż łatwe, czy gra online działa podobnie jak spotkania w jednej sali i co pomaga dzieciom, którym najtrudniej wejść do nowej grupy.

Chcielibyśmy też zadać proste pytanie samym graczom. Myślimy o ankiecie na Facebooku: skąd znasz swoich najbliższych, wieloletnich przyjaciół i jaką rolę odegrały w tym gry fabularne? Taki sondaż nie zastąpi badania naukowego, bo odpowiedzą na niego głównie osoby związane z RPG. Może jednak pokazać, czy moje osobiste doświadczenie jest częste, i podsunąć pytania do dokładniejszego sprawdzenia.

Przypisy

  1. Sherif, M., Harvey, O. J., White, B. J., Hood, W. R., i Sherif, C. W. (1961). Intergroup conflict and cooperation: The Robbers Cave experiment. University of Oklahoma Book Exchange. https://psychclassics.yorku.ca/Sherif/ ↩ ↩2

  2. Perry, G. (2018). The lost boys: Inside Muzafer Sherif’s Robbers Cave experiment. Scribe. ↩ ↩2

  3. Bastian, B., Jetten, J., i Ferris, L. J. (2014). Pain as social glue: Shared pain increases cooperation. Psychological Science, 25(11), 2079–2085. https://doi.org/10.1177/0956797614545886 ↩

  4. Qi, F., Sun, Q., Yao, J., Dai, R., Wang, X., i Liu, Y. (2020). Pain and sharing: A re-examination of the findings of Bastian, Jetten, and Ferris (2014). Journal of Pacific Rim Psychology, 14, e13. https://doi.org/10.1017/prp.2020.6 ↩

  5. Whitehouse, H., Jong, J., Buhrmester, M. D., Gómez, Á., Bastian, B., Kavanagh, C. M., Newson, M., Matthews, M., Lanman, J. A., McKay, R., i Gavrilets, S. (2017). The evolution of extreme cooperation via shared dysphoric experiences. Scientific Reports, 7, 44292. https://doi.org/10.1038/srep44292 ↩

  6. Dunbar, R. I. M., Teasdale, B., Thompson, J., Budelmann, F., Duncan, S., van Emde Boas, E., i Maguire, L. (2016). Emotional arousal when watching drama increases pain threshold and social bonding. Royal Society Open Science, 3(9), 160288. https://doi.org/10.1098/rsos.160288 ↩

  7. Festinger, L., Schachter, S., i Back, K. (1950). Social pressures in informal groups: A study of human factors in housing. Harper. ↩ ↩2

  8. Moreland, R. L., i Beach, S. R. (1992). Exposure effects in the classroom: The development of affinity among students. Journal of Experimental Social Psychology, 28(3), 255–276. https://doi.org/10.1016/0022-1031(92)90055-O ↩ ↩2

  9. Hall, J. A. (2019). How many hours does it take to make a friend? Journal of Social and Personal Relationships, 36(4), 1278–1296. https://doi.org/10.1177/0265407518761225 ↩ ↩2

  10. Bagwell, C. L., Newcomb, A. F., i Bukowski, W. M. (1998). Preadolescent friendship and peer rejection as predictors of adult adjustment. Child Development, 69(1), 140–153. https://doi.org/10.2307/1132076 ↩ ↩2

  11. Pitt, C., i in. (2023). How youth can build social and emotional skills with tabletop role-playing games: Research findings and actionable insights. foundry10. ↩

Autor

Krzysztof Baranowski, absolwent psychologii (UAM), 20+ lat w grach fabularnych

Opublikowano 18 listopada 2026 · aktualizacja 18 listopada 2026

Jak to wygląda na naszych sesjach

Drużyna od czterech do sześciu osób spotyka się raz w tygodniu, w stały dzień i o stałej godzinie. Dzieci grają po jednej stronie, bez walki gracz przeciw graczowi, i razem mierzą się z wyzwaniami, którym jedna postać nie dałaby rady.

Sprawdź, jak to wygląda w praktyce. Zacznij od dwóch sesji próbnych.

Zajęcia online: 2 sesje próbne

Powiązane powody

Wszystkie 15 powodów